Iz Dva ugla
Autor izložbe Nina Krstić, istoričar umetnosti

Izložba će biti otvorena u organizaciji Muzeja naivne i marginalne umetnosti u Sofijskoj gradskoj umetničkoj galeriji, Sofiji, Bugarska, od 29. marta do 24. aprila 2011. godine.

Delujući dugi niz godina kao alternativna likovna scena, koja je minimalizirala likovne kanone marginalna umetnost je omogućila mnogim nesvrstanim, neshvaćenim, izvornim talentovanim umetnicima, koji su usamljeni stvarali izolovano, da i javnost upozna njihove paralelne svetove. Drugačiji svetovi umetnika marginalne umetnosti, u svakom slučaju krajnje inventivni, vankonventivni, njihove necenzurisane, uzbudljive vizije postajali su vremenom zvanični i ravnopravni deo savremene likovne baštine, istina nešto ranije u Evropi u odnosu na Balkan.
Po Frojdu, nesvesni život instinkta je fundamentalna sila u umetničkoj proizvodnji. Umetničkim stvaranjem spontano se teži oslobadjanju duha. Zato je kod outsidera, forma obrazac života a supstanca - živa slika.

Stvaralaštvo za umetnike art bruta, outsider arta ili marginal arta često predstavlja jedinu komunikaciju sa spoljašnjim svetom. To je hipresenzibilno evociranje uspomena iz ponora sopstvenih duhovnih odaja. Umetnici autsajderi svojim strahovima, ili pak unutrašnjim borbama daju oblik na platnu, poklanjaju nam svoju podsvest učinivši je vidljivom. Često su to izrazito subjektivne i konfuzne misli, koje su ishitrene na platnu, pa tako row, postaju sugestivne, uzbudljive, iskazuju svu žestinu unutrašnje drame.
Svaki na svoj način – Barbarien ili Rosen Rašev, instrumentima svojih imaginacija pokazuju visok stepen osobenosti, likovne čulnosti, kontemplacije. Rosen Rašev nam otkriva sve dubine sunčane strane duše a Barberien pak tamne vilajete, gluvo doba , život od sumraka do svitanja. On slika strahove, nemirnu savest, nespretnost glupih i morbidnost zlih. Malo je u njegovim delima sunca, nemir caruje.
Iz drugog ugla pak Rosenova dela slave život pun harmonije, uzajamnog razumevanja, pravilnog poretka stvari i vrlina, gde ljubav, kao najveći motiv svakolikog postojanja, pobedjuje svako zlo. Kao takva, njegova dela postaju metafora životne mudrosti, koju umetnik nalazi u skromnim jednostavnim, običnim stvarima a ne u materijalnom blagostanju. Duhovno pročišćenje je pritom poruka njegovih dela, njegov apel da sunačanu stranu svoje duše možemo pronaći i sami, ako smo dovoljno jednostavni.
Opus Rosena Raševa predstavlja dobar primer asimilacije naivnog likovnog izraza i izraza autsajder artiste. Ovaj izraziti individualista svojim delima spaja staru bugarsku narodnu tradiciju i svoje poimanje sveta u potpuno novom duhovnom kontekstu, kojima ga odaje senzibilitet kao, pre svega modernog umetnika. Otuda je njegov likovni izraz pun slobode i invencija kako u pogledu kombinovanja materijala koji koristi tako i u pogledu kompozicije svojih dela.
Čistim pogledom deteta, punim srcem sveca, pevušeći dok veze, slika, lepi ili šije svoje parabole o životu Rosen poput starozavetnog Noja spokojno stvara u svoj svojoj božanskoj auri. Ovaj umetnik svakako zauzima značajno mesto na likovnoj sceni ne samo Bugarske i Srbije, već i u okviru kontinuiteta razvoja marginalne umetnosti na svetskom planu. Muzej naivne i marginalne umetnosti iz Srbije, kao nezaobilazna ustanova koja baštini pored njegovih i dela mnogobrojnih kako domaćih tako i inostranih autora, je više puta s razlogom odavao priznanja ovom umetniku, dodelivši mu najprestižnije nagrade za izložena dela u više navrata.

Barbaerien, je takodje jedan od najznačajnijih autsajdera, art brutiste u svetskim okvirima. Svojim delima je bio više puta zapažen na međunarodnim izložbama u zemlji i inostranstvu, a dobitnik je i mnogobrojnih nagrada i priznanja. Mahnitom potrebom za stvaranjem on priziva mračne enterijere izgubljenih duša. Sve što dolazi iz spoljašnjeg sveta, nužno je zlo, koje predstavlja pokretački motiv umetniku. Njegove predstave životinje na platnu su metafora ljudskih mana, otuda izraženi zubi i oštri pogledi. Ljudske figure pak beže ili bauljaju u bezvazdušnom prostoru, sa insignijama svojih sopstvenih strahova i neispunjenih želja. Energetska moć pritom materije stvorene snagom njegove sirove vizije intenzivna je u poruci. Svet koji slika Barbarien je svet pun nesavršenosti, pun neizvesnosti i radoznalosti za život u svim njegovim amoralnim vidovima.
Harmoniju ovaj umetnik nalazi u disharmoniji. Ona je jedini način njegove komunikacije sa spoljašnjim svetom. Od trivijalnog do uzvišenog, od gole istine do gole laži, bez tabua, njegova dela predstavljaju snažne, opsesivne ispovesti. Boja je nosilac njegovog afektivnog odnosa prema prirodi i čoveku. Naneta ekspresivno, hitro, ona ima snagu vulkana. Sirova je, vidljivog duktusa, nekontrolisane energije, odražava svu umetnikovu likovnu moć i pikturalnu snagu.
Izložbom Iz dva ugla, u organizaciji Muzeja naivne i marginalne umetnosti, pokušali smo da reprezentativnim delima Barbariena i Rosena Raševa, dvojice vrsnih umetnika iz Srbije i Bugarske na dostojan način simbolično ukažemo na moguće vrhunske domete marginalne umetnosti. Susreti i mimolilaženja kako umetničkih vizija, tako kolorističkih i kompozicionih senzibiliteta dvojice izrazitih individualista,iz različitih miljea, sredina, pokazuju širok spektar visokih umetničkih dometa, koji svakako daju značajan doprinos kontinuitetu razvoja marginalne umetnosti na širem evropskom planu. Sličnosti i razlike među njihovim opusima ukazuju samo na slojevitost i bogatstvo likovnih izraza svakoga od njih pojedinačno.

Nina Krstić, istoričar umetnosti

---

Barberien - Predrag Milićević

Biografija
Rođen 17. februara 1963. godine u Svetozarevu ( Danas Jagodina ) Živi i radi u Jagodini. Izlaže od 1985. godine.
Slike je izlagao na 20 samostalnih izložbi u zemlji i inostranstvu, od kojih je prva samostalna izložba slika Šamar građanskom ukusu, proglašena izložbom nedelje i meseca u Beogradu, januara 1994. godine, i učestvovala na tradicionalnoj Izložbi godine, u organizaciji Radio Pingvina. Član je ULUS-a od 1994. godine. Izlagao je više puta na tradicionalnim Prolećnim izložbama ULUS-a u Umetničkom paviljonu Cvijeta Zuzorić u Beogradu. Pored slikarstva, uspešno se bavio i poezijom i umetničkom fotografijom. Do sada je izlagao na preko 200 grupnih izložbi (fotografije i slike), na kojima je dobio 30 nagrada u zemlji i inostranstvu.
Počev od 2001. godine, učestvuje na svim bijenalima naivne i marginalne umetnosti u Muzeju naivne i marginalne umetnosti u Jagodini. Dobitnik je dva Posebna priznanja za izložena dela, na Jedanaestom i Dvanaestom bijenalu, i Velike nagrade za izložena dela na Četrnaestom bijenalu, 2007. godine. Iste godine vrlo uspešno učestvuje na osmom svetskom trijenalu IN SITA 2007, u Slovačkoj nacionalnoj galeriji u Bratislavi.
Jedan je od najznačajnijih autsajder umetnika kod nas. Ekspresivnim, širokim potezima, dinamikom snažnog dijagonalnog zamaha, deformisanom formom koju zapljuskuje sirovi kolorit i row vizijom, umetnik postiže likovno i idejno jedinstvo. Ove godine obeležava 25 godina aktivnog slikarskog rada. (još o umetniku)

Marica Vračević, istoričar umetnosti

---

Rosen Rašev

Biografija
Rosen Rašev je rođen 15. februara 1970. godine u gradu Vraca (Bugarska). Još u osnovnoj školi njegov talenat zapaža vračanski pedagog, Evgenij Todorov, koji mu u narednim godinama daje značajan podsticaj za slikanje. Već 1985. godine, kada upisuje Umetničku gimnaziju u Sofiji, Rosen ima formiran, opredeljen, originalan umetnički izraz. Nakon srednje škole, 1989. godine, Rašev odlučuje da ne upiše Akademiju likovnih umetnosti. Suštinsku opravdanost ove odluke potvrđuje i njegov bogat umetnički opus, originalnog i snažnog likovnog izraza, nastao u nesputanom, instinktivnom stvaralačkom procesu. Iako povremeno boravi u Sofiji, životni i stvaralački put Raševa, potpuno posvećen umetnosti, vezan je za Vrace i selo Donja Bešovica.
Bogat umetnički opus Rosena Raševa prati značajan broj samostalnih i grupnih izložbi u Bugarskoj i inostranstvu, kao i niz nagrada i priznanja. Od 1986. godine učestvuje na svim izložbama Udruženja umetnika iz Vraca, od 1989. na svim izložbama manifestacije Botevi dani u Okružnoj gradskoj umetničkoj galeriji Ivan Funev, Vrace, a od 1992. na svim grupnim izložbama u galeriji Vitoša u Sofiji. Od 1994. učestvuje na međunarodnoj Likovnoj koloniji naivne i marginalne umetnosti (2002, 2004, 2006, 2008, 2010), a od 1995. (1999, 2001, 2003, 2005, 2007, 2009) i na međunarodnom Bijenalu naivne i marginalne umetnosti u organizaciji Muzeja naivne i marginalne umetnosti, Jagodina. Nakon 1999. godine, kada mu je organizovana samostalna izložba u Muzeju naivne i marginalne umetnosti, njegova dela izložena su na stalnoj postavci Muzeja u Jagodini, a od 2006. godine i na stalnoj postavci Salona Muzeja u Beogradu. 2000. godine učestvuje na svetskom trijenalu naivne umetnosti i umetnosti autsajdera - Insita 2000.
Dela Rosena Raševa zastupljena su u nizu galerija i muzeja, kao što su: Gradska umetnička galerija Ivan Funev, Vraca, Muzej naivne i marginalne umetnosti, Jagodina, Srbija, Salon MNMU, Beograd, Slovenska narodna galerija, Bratislava (Slovačka), kao i u privatnim kolekcijama u Bugarskoj, Srbiji, Nemačkoj, Švajcarskoj, Francuskoj, Izraelu, SAD-u, Italiji, Japanu, Belgiji, Grčkoj. Najveći broj njegovih dela, oko sedamdeset, nalazi se u zbirci značajnog belgijskog kolekcionara bugarske umetnosti, Huga Vutena. U zbirci Muzeja naivne i marginalne umetnosti u Jagodini Rašev je zastupljen sa četrdeset četiri dela iz perioda 1993-2010. (još o umetniku)

Nagrade i priznanja
1984-89. Stipendija za poseban talenat, Udruženje umetnika Bugarske;
1991. Nagrada za izložene slike, Izložba Botevi dani, Gradska galerija, Vraca (Bugarska);
1992. Prva nagrada Udruženja mladih umetnika za autoportret, Gradska umetnička galerija, Pazardžik (Bugarska);
1993. Druga nagrada za izložene slike, Izložba Botevi dani, Vraca;
1994. Glavna nagrada za stvaralaštvo, Međunarodna fondacija Sv. Ćirilo i Metodije, Sofija;
1995. Posebno priznanje za izložena dela, Sedmi bijenale naivne umetnosti, Muzej naivne i marginalne umetnosti, Jagodina;
2003. Velika nagrada za izložena dela, Jedanaesti bijenale naivne i marginalne umetnosti, Muzej naivne i marginalne umetnosti, Jagodina;
2006
Velika nagrada SBH za slikarstvo, za izložbu Boteva zemlja, Gradska galerija, Vraca.